سالهاست که نویسندگان آثار علمیتخیلی و پژوهشگران هوش مصنوعی آیندهای را تصور میکنند که در آن صحبت کردن با رباتهای انساننما کاملاً طبیعی باشد.
با وجود اینکه امروزه چتباتها بارها توانستهاند کاربران را متقاعد کنند که موجوداتی آگاه و دارای شعور هستند، هنوز تا زمانی که رباتهای دارای بدن بتوانند مانند انسانها در کنار ما زندگی کنند و رفتار کاملاً طبیعی داشته باشند، فاصله زیادی وجود دارد.
در جریان اجلاس جهانی AI for Good که این هفته در شهر ژنو و زیر نظر سازمان ملل برگزار شد، بازدیدکنندگان با رباتی به نام رابرت روبهرو شدند؛ یک ربات انساننما با قدی بیش از حدود ۱۸۰ سانتیمتر که ظاهرش شباهت زیادی به ربات Optimus تسلا داشت و کتوشلوار و کراوات به تن کرده بود. چهره این ربات یک نمایشگر دیجیتالی بود که بهصورت متناوب تصاویر دونالد ترامپ، باراک اوباما و مارک زاکربرگ را نمایش میداد. رابرت که نباید آن را با شخصیت مشهور Robby the Robot از فیلم Forbidden Planet محصول سال ۱۹۵۶ اشتباه گرفت، توسط شرکت سوئیسی آربی لبز ساخته شده است. هدف از طراحی آن تقلید از ظریفترین حالتهای چهره و نشانههای غیرکلامی انسانهاست؛ همان حرکات و تغییرات ظریفی که بخش بزرگی از ارتباطات انسانی را شکل میدهند، حتی اگر افراد متوجه آنها نباشند.
رابین کرانبروکرز، یکی از بنیانگذاران آربی لبز، در گفتوگویی توضیح داد که در آینده برقراری ارتباط با رباتها اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد و انسانها باید بتوانند از روی حالتهای چهره آنها پیامهای مختلف را دریافت کنند؛ برای نمونه، دیدن یک لبخند میتواند این احساس را منتقل کند که ربات خوشحال است. او گفت:
اگر همین حالا رابرت را وادار کنم کار خندهداری انجام دهد، فکر نمیکنم کسی او را با دونالد ترامپ واقعی اشتباه بگیرد. به باور من، این فناوری وارد محدوده دره وهمآور نشده است.
در همین مصاحبه، رابرت در حالی که تصویر دیجیتالی صورت دونالد ترامپ را روی نمایشگر خود نشان میداد، بدون هیچ واکنش خاصی به نقطهای در دوردست خیره شده بود.
از یک جهت میتوان با این ارزیابی موافق بود. البته فعلاً وارد این بحث نمیشویم که چگونه میتوان برای رباتی که فاقد آگاهی است، احساسی مانند خوشحالی را تعریف کرد. ویدیویی که رویترز منتشر کرده، نشان میدهد در بخشی از تصاویر، چشمهای رابرت بدون هماهنگی به دو جهت متفاوت حرکت میکنند. در صحنهای دیگر نیز چشمان دو رنگ او در حالی که چهرهای بیاحساس دارد، ناگهان اخم میکند و چند لحظه بعد با حالتی کاملاً کارتونی به لبخندی اغراقآمیز تغییر وضعیت میدهد. هنگام تماشای این ویدیو دلایل زیادی برای عجیب یا حتی نگرانکننده بودن آن وجود دارد، اما اینکه کسی رابرت را با مارک زاکربرگ یا دونالد ترامپ واقعی اشتباه بگیرد، قطعاً یکی از آنها نیست.
پیشرفتهای اخیر در زمینه رباتهای انساننما
البته باید پذیرفت که تحقیقات و توسعه در زمینه رباتهای انساننما طی سالهای اخیر پیشرفت قابل توجهی داشته است. بخش مهمی از این پیشرفت به لطف مدلهای هوش مصنوعی به دست آمده که با استفاده از حجم عظیمی از دادههای دنیای واقعی، میتوانند پیشبینی کنند در موقعیتهای تازه چگونه باید واکنش نشان دهند. با این حال، همانطور که مشکلات طولانیمدت صنعت خودروهای خودران نشان داده، پژوهشگران هنوز موفق نشدهاند رباتهایی بسازند که بتوانند با بینهایت شرایط پیشبینینشده دنیای واقعی بهخوبی کنار بیایند. زمانی که در سال ۲۰۲۴ ویدیوهایی از ربات Optimus در حال سرو نوشیدنی منتشر شد، بسیاری تصور کردند با یک جهش بزرگ در فناوری روبهرو هستند، اما بعدها مشخص شد که این ربات در واقع مانند یک عروسک مکانیکی عمل میکرد و اپراتورهای انسانی از راه دور حرکات آن را کنترل میکردند.
در مقابل، مدلهای زبانی بزرگی که تنها از طریق متن با کاربران ارتباط برقرار میکنند، بسیار موفقتر بودهاند و بارها توانستهاند افراد را به این باور برسانند که دارای آگاهی هستند. حتی ریچارد داوکینز که از سرسختترین طرفداران دیدگاه مادیگرایی به شمار میرود، در مقطعی دچار چنین برداشتی شده بود. مدلهای صوتی نیز روزبهروز در تقلید ظرافتهای گفتار انسان پیشرفت میکنند، اما آنها هم هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به مرحلهای دارند که واقعاً بتوانند حس حضور یک انسان واقعی را ایجاد کرده و وارد قلمرو دره وهمآور شوند.
در حال حاضر امکان رزرو رابرت برای حضور در نمایشگاههای تجاری، کنفرانسها و رویدادهای مختلف از طریق شرکت آربی لبز فراهم شده است، هرچند این ربات برای جشنهای تولد در دسترس نیست. این شرکت همچنین برای چند موقعیت شغلی از جمله مهندس تضمین ایمنی ربات و مهندس متخصص در حوزه مدلهای جهان نیرو جذب میکند. مدلهای جهان شاخهای از هوش مصنوعی هستند که برخی از پژوهشگران آن را امیدوارکنندهترین مسیر برای دستیابی به هوش مصنوعی عمومی یا AGI میدانند.
