حمله اتمی آمریکا به ژاپن در جریان جنگ جهانی دوم، اولین و آخرین باری بود که استفاده رسمی از تسلیحات هستهای را در یک جنگ به نمایش گذاشت. پس از آن تا امروز، آزمایشها و در پی آنها، انفجارهای هستهای مختلفی رخ داده که صرفا ماهیت تست و بررسی داشتهاند.
با این حال میخواهیم از ترسناکترین بمبهای هستهای و آزمایشهای آنها صحبت کنیم. مواردی که هر کدام، دریچهای جدید به سوی پیشرفت این حوزه گشودند و البته باعث افزایش روزافزون نگرانیها درباره چارچوب استفاده از این سلاحهای خطرناک شدند.
۶. Tsar Bomba (بمب تزار)
کشور سازنده: اتحاد جماهیر شورویوزن: ۲۷ تنقدرت انفجار: ۵۸ مگاتن
Tsar Bomba، در اکتبر ۱۹۶۱ توسط شوروی آزمایش شد. انفجار این بمب عظیم، همهچیز را تا شعاع ۳۵ کیلومتری خود نابود کرد و ابرقارچ عظیمی با ارتفاع ۶۰ کیلومتر تشکیل داد. برای درک قدرت بمب تزار، باید بگوییم که توان انفجار آن، ۱۵۰۰ برابر بیش از قدرت ترکیبی بمبهایی بود که ناکازاکی و هیروشیما را با خاک یکسان کردند. به گفته خلبان حامل این بمب، موج انفجار بمب تزار چنان قدرتمند بود که هواپیمای حامل بمب، برای لحظاتی دچار مشکل در ارتفاع شد.
Tsar Bomba در پاسخ به التهاب بین نیکیتا خروشچف و جان اف کندی، روسای جمهور شوروی و ایالات متحده پس از اجلاس ژوئن ۱۹۶۱ ساخته شد. شوروی پس از این اتفاق تصمیم گرفت تا با پایان دادن به معاهده غیررسمی میان خود و آمریکا مبنی بر عدم توسعه سلاحهای هستهای که از اواخر دهه ۱۹۵۰ میان دو کشور جریان داشت، قدرت هستهای-نظامی خود را به رخ بلوک غرب بکشد. جالب است بدانید که Tsar Bomba با سرعتی فوقالعاده و در عرض ۴ ماه طراحی شد.
یکی از دلایل مهم عظیم بودن این بمب هیدروژنی، عدم برخورداری شوروی از جنگندههای حامل بمب اتم با توانایی پرواز گسترده در دنیا بود. به گفته نیکولای سوکوف، پژوهشگر مرکز منع گسترش سلاحهای هستهای، این کشور تصور کرد که در چنین شرایطی، بهتر هست یک یا دو یا حتی سه بمب اتم بسیار قدرتمند و مرگبار داشته باشد تا با شلیک آنها در صورت نبرد احتمالی با آمریکا، معادلات جنگ را به نفع خود تغییر دهد.
در نهایت، سوکوف تایید میکند که موج حاصل از انفجار بمب تزار، به قدری وحشتناک و بزرگ بود که روی کاغذ میتوان تایید کرد که این موج، حداقل سه بار زمین را دور زده است. حتی یک روستا نیز در فاصله ۳۴ مایلی محل آزمایش این بمب، به طور کامل سوخت.
۵. B41 nuclear bomb
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکاوزن: ۴ تن و ۸۴۰ کیلوگرمقدرت انفجار: ۲۵ مگاتن
تولید این بمب هیدروژنی آمریکایی از سپتامبر ۱۹۶۰ آغاز و تا ژوئن ۱۹۶۲ ادامه یافت و بیشتر به عنوان عاملی بازدارنده در مقابل بلوک شرق در دوران جنگ سرد به شمار میرفت. اپراتورها حین پرتاب B41 nuclear bomb میتوانند از طریق تنظیمات قابل تغییر، بازده آن را از ۱۰ تا ۲۵ مگاتن، بنا به تناسب با هدف مورد نظر انتخاب کنند.
B41 با شعاع گلوله آتشین خود تا ۴.۵ کیلومتر، هر آنچه که در این محدوده حضور داشته باشد را تبخیر میکند و فشار ناشی از انفجار آن تا ۳۴ کیلومتر حول خود ادامه مییابد. ناگفته نماند که این سلاح ترسناک، از بیشترین میزان بازدهی نسبت به جرم در میان سایر سلاحهای هستهای آمریکایی برخوردار است.
یکی از عمده تفاوتهای B41 nuclear bomb با بمب تزار، بهینهسازی آن برای حمل توسط جنگندههاست که کارآمدی قابل توجهی را در عملیاتهای مختلف از خود نشان میدهد.
۴. MK-17 Nuclear Bomb
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکاوزن: ۱۸.۸ تنقدرت انفجار: ۱۰ تا ۱۵ مگاتن
این بمب هیدروژنی در سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۷ توسط آمریکا به کار گرفته میشد. به گفته خلبانانی که هدایت بمبافکنهای حامل MK-17 را بر عهده داشتند، وزن این بمب به قدری سنگین بود که پس از رها کردن آن، جنگنده ناخودآگاه میتوانست در ارتفاع بالاتری پرواز کند. سوخت MK-17، لیتیوم دوترید جامد بود که استفاده موثرتر و عملیتری را در مقایسه با نمونههای قبلی ارائه میداد.
در سال ۱۹۵۷ بود که درست در جنوب آلبوکرکی، MK-17 به طور اتفاقی از ارتفاع ۵۲۰ متری از یک بمبافکن رها شد. این بمب، دهانهای به قطر ۷.۶ متر و عمق ۳.۷ متر از خود بر جای گذاشت. پس از گذشت این سالها، همچنان هر از گاهی، قطعاتی از این بمب مخرب در نیومکزیکو پیدا میشود.
۳. Castle Bravo device
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکاوزن: ۴۰۰ کیلوگرمقدرت انفجار: ۱۵ مگاتن
Castle Bravo device نخستین سلاح گرماهستهای با بازدهی بالا بود که طی آزمایش خود، انفجاری ۲.۵ برابر بیشتر از مقدار پیشبینی شده از خود نشان داد. محل انجام این آزمایش، جزایر مارشال بود که به دلیل بارش سنگین رادیواکتیو پس از انفجار بمب، ساکنان بخشهای Rongelap و Utirik را مجبور به تخلیه این مناطق کرد و ۶۶۵ نفر از آنها را دچار عارضههای پوستی و تنفسی شدید کرد.
این انفجار که ۱۰۰۰ برابر بمباران هستهای هیروشیما بود، ۱۰ میلیون تن مرجان، شن و آب را تبخیر کرد. به دلیل وزش باد پیشبینی نشده، اپراتورها و خدمه شلیک در ایستگاه شلیک ماندند و پناه گرفتند تا بارش ذرات تمام شود. اروپا، استرالیا، هند و ژاپن جزو کشورهایی بودند که تاثیر زیادی از این انفجار دیدند. در کل، این آزمایش برای اولینبار بحثهای زیادی را حول مسئولیتپذیری، شفافیت در برنامهها و در نظر گرفتن حقوق بشر به وجود آورد.
با آزمایش کسل براوو، شوروی نیز به پتانسیل فوقالعاده همجوشی لیتیوم ۶ پی برد و در نخستین تلاش خود پس از ۱۸ ماه بعد و در سال ۱۹۵۵، یک بمب هیدروژنی کاملا عملیاتی را با عنوان RDS-37 و با قدرت انفجار ۱.۶ مگاتن آزمایش کرد.
۲. Test 219
کشور سازنده: شورویقدرت انفجار: ۲۴.۳ مگاتن
آزمایش ۲۱۹ یک تست هستهای بود که در تاریخ ۱ دی ۱۳۴۱ (۲۲ دسامبر ۱۹۶۲) توسط موشکهای بالستیک قارهپیما در داخل جو صورت گرفت. این آزمایش با شعاع تخریب ۹.۷ کیلومتر انجام شد و دومین انفجار بزرگ گرماهستهای را پس از بمب تزار رقم زد. ناگفته نماند که بمب استفاده شده در ارتفاع ۳.۷۵ کیلومتری منفجر شد.
۱. Castle Yankee
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکاوزن: ۴۰۰ کیلوگرمقدرت انفجار: ۱۳.۵ مگاتن
دانشمندان در زمان تست Castle Yankee، انتظار یک انفجار ۶ تا ۱۰ مگاتنی را داشتند، اما نتیجه نهایی انفجاری ۱۳.۵ مگاتنی بود و باعث شد تا بارش رادیواکتیوی این انفجار، پس از طی کردن ۷۱۰۰ مایل به مکزیکوسیتی برسد. ناگفته نماند که این نتایج، دومین بازده بزرگ را در تاریخ آزمایش سلاحهای هستهای همجوشی را برای آمریکا تاکنون رقم زد.
دستگاه Runt II که در این تست منفجر شد، بین ۱۸ تا ۱۹ تن وزن داشت که از سوخت جامد لیتیوم دوترید استفاده میکرد و نمونهای اولیه از Mark 24 به شمار میرفت.
