شاید اطلاع از اینکه کدام کشورها قدرتمندترین گذرنامههای جهان را دارند، در نگاه اول تنها یک آمار جالب به نظر برسد، اما برای افرادی که اهل سفر هستند این موضوع تأثیر مستقیمی بر میزان سهولت، هزینه و آزادی برنامهریزی سفرهای بینالمللی دارد.
بر اساس نسخه بیستم شاخص Henley Passport Index که برای سال ۲۰۲۶ منتشر شده، قرار گرفتن یک گذرنامه در رتبههای بالای این فهرست مزایای عملی فراوانی برای دارندگان آن به همراه دارد و روند ورود به کشورهای مختلف را بسیار سادهتر میکند.
گذرنامه استرالیا همچنان در میان قدرتمندترین اسناد مسافرتی دنیا قرار دارد و همراه با کشورهایی مانند کانادا و نیوزیلند در جایگاه هفتم مشترک ایستاده است. دارندگان این گذرنامه میتوانند بدون دریافت ویزا یا از طریق ویزای فرودگاهی به ۱۸۳ مقصد سفر کنند.
چنین سطحی از دسترسی بدون ویزا باعث میشود برنامهریزی برای سفر آسانتر شود، زیرا دیگر نیازی به تکمیل فرمهای متعدد یا انتظار برای تأیید سفارتخانهها پیش از آغاز سفر وجود ندارد.
علاوه بر این، داشتن یک گذرنامه قدرتمند انعطاف بیشتری در اختیار مسافران قرار میدهد و اگر برنامه پرواز یا مقصد سفر به هر دلیلی تغییر کند، انتخابهای بیشتری پیش روی آنها خواهد بود.
هرچند امروزه در بسیاری از کشورها سفرهای بدون ویزا نیز نیازمند دریافت مجوزهای الکترونیکی مانند ESTA آمریکا، ETIAS اروپا یا ETA بریتانیا است که هزینه اندکی دارند، اما این مبالغ همچنان در مقایسه با هزینه صدور ویزاهای معمولی بسیار کمتر هستند.
به طور میانگین، هر گذرنامه اکنون امکان سفر بدون ویزا به ۱۰۸ مقصد را فراهم میکند؛ رقمی که در سال ۲۰۰۶ تنها ۵۸ مقصد بود. با این حال، فاصله میان قویترین و ضعیفترین گذرنامههای جهان به رکورد تازهای رسیده و اختلاف آنها اکنون به ۱۷۰ مقصد رسیده است.
سنگاپور بار دیگر جایگاه نخست خود را حفظ کرد و عنوان قدرتمندترین گذرنامه جهان را در اختیار گرفت. شهروندان این کشور میتوانند بدون ویزا یا با دریافت ویزا هنگام ورود به ۱۹۲ کشور و منطقه سفر کنند.
در سوی دیگر جدول، افغانستان همچنان ضعیفترین گذرنامه دنیا را در اختیار دارد و تنها امکان ورود به ۲۲ مقصد را بدون ویزا فراهم میکند. همچنین بولیوی تنها کشوری بوده که طی دو دهه گذشته بخشی از دسترسی بدون ویزای خود را از دست داده، در حالی که سایر کشورها موفق به افزایش تعداد مقاصد قابل دسترس شدهاند.
جدیدترین گزارش شاخص جهانی صلح که توسط مؤسسه اقتصاد و صلح منتشر شده، نشان میدهد میان میزان صلح و ثبات یک کشور و قدرت گذرنامه آن ارتباط قابل توجهی وجود دارد.
کشورهای آرام و باثباتی مانند ژاپن، سوئیس و سنگاپور همواره در هر دو رتبهبندی جایگاههای بالایی دارند و از نظر شاخص صلح و اعتبار گذرنامه عملکرد بسیار مطلوبی از خود نشان دادهاند.
کریستین اچ. کالین، رئیس مؤسسه Henley and Partners، در این باره گفت قدرت یک گذرنامه یکی از روشنترین نشانههای سرمایه ژئوپلیتیکی هر کشور به شمار میرود. به گفته او، قویترین گذرنامههای جهان متعلق به کشورهایی هستند که سایر دولتها تمایل دارند در زمینه تجارت، سرمایهگذاری، امنیت و همکاریهای مختلف با آنها شریک باشند و در نهایت میزان آزادی سفر بازتابی از ارزشی است که دیگر کشورها برای روابط خود با آن دولت قائل هستند.
نقش سیاست و دیپلماسی در اعتبار گذرنامهها
در حالی که درگیریهای گسترده و جنگ باعث شده کشورهایی مانند سوریه، یمن و افغانستان عملاً از دسترسی گسترده به سفرهای بینالمللی محروم شوند، گاهی روابط سیاسی و دیپلماتیک میتواند تأثیر بیشتری از شرایط امنیتی داشته باشد.
برای نمونه، ایالات متحده که در رتبه دهم قرار گرفته، با وجود اینکه در شاخص جهانی صلح جایگاه ۱۳۴ را در اختیار دارد، همچنان از گذرنامه قدرتمندی برخوردار است. دلیل این موضوع، نفوذ سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی چندین دههای آن عنوان شده. با این حال، آمریکا اکنون یکی از معدود کشورهای دارای گذرنامه قدرتمند است که شهروندانش برای سفر به چین همچنان باید ویزا دریافت کنند.
امارات متحده عربی که به صورت مشترک در رتبه دوم قرار گرفته، بیشترین پیشرفت تاریخ شاخص Henley Passport Index را به ثبت رسانده. این کشور طی ۲۰ سال گذشته امکان سفر بدون ویزا به ۱۵۳ مقصد جدید را به دست آورده و از میانه جدول به جمع قدرتمندترین گذرنامههای جهان راه یافته است.
رتبهبندی جهانی قدرتمندترین گذرنامههای سال ۲۰۲۶
۱. سنگاپور
۲. ژاپن، کره جنوبی، امارات متحده عربی
۳. سوئد
۴. بلژیک، دانمارک، فنلاند، فرانسه، آلمان، ایرلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، نروژ، اسپانیا
۵. اتریش، یونان، مالت، پرتغال، سوئیس
۶. مجارستان، لهستان، بریتانیا
۷. استرالیا، کانادا، جمهوری چک، لتونی، مالزی، نیوزیلند، اسلواکی، اسلوونی
۸. کرواسی، استونی
۹. لیختناشتاین، لیتوانی
۱۰. ایسلند، ایالات متحده
ضعیفترین گذرنامههای جهان
۱۰۱. پاکستان؛ امکان سفر به ۲۹ مقصد
۱۰۲. عراق؛ امکان سفر به ۲۸ مقصد
۱۰۳. سوریه؛ امکان سفر به ۲۵ مقصد
۱۰۴. افغانستان؛ امکان سفر به ۲۲ مقصد
رتبه ایران
بر اساس شاخص Henley Passport Index، ایران در رتبه ۹۶ جهان قرار دارد و دارندگان گذرنامه ایرانی امکان سفر به حدود ۴۳ مقصد را دارند.
