نهنگهای قاتل یا اورکاها رفتاری جدیدی از خود هنگام شکار نشان دادهاند.
در این روش، آنها با ضربهای بسیار قدرتمند، بدن ماهی خورشید را به هزاران قطعه کوچک تبدیل میکنند. دانشمندان احتمال میدهند این کار برای آسانتر شدن تغذیه اعضای جوان گروه انجام میشود، هرچند این احتمال هم وجود دارد که اورکاها تنها برای سرگرمی چنین رفتاری را انجام دهند. این رفتار تاکنون دو بار در خلیج کالیفرنیا مشاهده شده است. در هر دو مورد، یک اورکا ماهی مرده را نگه میداشت و اورکای دیگری با سرعت زیاد به آن برخورد میکرد تا بدنش متلاشی شود. نتایج این پژوهش در نشریه Frontiers in Ethology منتشر شده و بار دیگر هوش بالای اورکاها و پیچیدگی روشهای شکار آنها را به نمایش گذاشته است.
رفتاری تازه که دانشمندان را شگفتزده کرد
ویدیویی که بهتازگی ثبت شده، یکی دیگر از تواناییهای شگفتانگیز یکی از باهوشترین جانوران زمین را آشکار کرده است. در این تصاویر، یک اورکای ماده ماهی خورشید را در اختیار دارد و درست در لحظه مناسب آن را رها میکند. همزمان یک اورکای نر بالغ با سرعتی بسیار بالا به ماهی برخورد میکند و باعث میشود بدن آن به هزاران قطعه کوچک تبدیل شود.
تکههای بدن ماهی مانند بارانی از ذرات گوشتی در آب پراکنده میشوند؛ صحنهای که برای هر بینندهای بسیار عجیب و غیرمنتظره به نظر میرسد و این پرسش را ایجاد میکند که چرا چنین رفتاری رخ میدهد.
پژوهشگران برای این روش نام علمی Ram-to-Fragment را انتخاب کردهاند. تاکنون تنها دو مورد از این رفتار ثبت شده که هر دو در خلیج کالیفرنیا و روی ماهی خورشید دمتیز با نام علمی Masturus lanceolatus رخ داده است. البته هنوز مشخص نیست که در هر دو رویداد همان اورکاها حضور داشتهاند یا گروههای متفاوتی این رفتار را انجام دادهاند.
به گفته نویسندگان مطالعه، برای مشخص شدن میزان رواج این رفتار به تصاویر و مشاهدات بیشتری نیاز است. با این حال، یک نکته کاملاً روشن به نظر میرسد و آن اینکه اورکاها همچنان با روشهای تازه شکار و پردازش طعمه، پژوهشگران را غافلگیر میکنند.
کاترین آیرز، پژوهشگر مؤسسه Beneath The Waves و نویسنده اصلی این تحقیق، توضیح داد ثبت تصاویر واضح برای شناسایی اورکاها اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا هنوز هم روشهای جدیدی از شکار و آمادهسازی طعمه توسط این جانوران کشف میشود. او افزود که با وجود شهرت جهانی اورکاها بهعنوان یکی از مهمترین شکارچیان دریا، این حیوانات همچنان توانایی شگفتزده کردن دانشمندان را دارند.
دو مشاهده در فاصله یک سال
نخستین بار این رفتار در ژوئیه ۲۰۲۴ ثبت شد. کاترین آیرز در آن زمان گروهی از اورکاها را زیر نظر داشت که یک عضو جوان نیز در میان آنها دیده میشد. این گروه پیش از آن یک ماهی خورشید دمتیز را شکار و از پا درآورده بودند، اما ماجرا پس از مرگ طعمه پایان نیافت.
آیرز توضیح داد که یکی از اورکاها ماهی را از باله بزرگ دم نگه میدارد و درست پیش از برخورد اورکای دیگر آن را رها میسازد. سپس اورکای دوم با سرعت بسیار زیاد به بدن ماهی ضربه میزند و بافت آن را به هزاران قطعه ریز تبدیل میکند.
در لحظه برخورد، صدایی شبیه خرد شدن جسم شنیده میشود و ذرات فراوانی از بدن ماهی در آب پخش میشود. پس از آن، اورکای جوان قطعات کوچکتر را میخورد و اعضای بالغ گروه باقیمانده بخشهای بزرگتر را مصرف میکنند.
حدود یک سال بعد، در سپتامبر ۲۰۲۵، رویدادی بسیار مشابه توسط هکتور فرانز فیلمبرداری شد. در هر دو مشاهده، ماهی خورشید پیش از این مرحله جان خود را از دست داده بود؛ موضوعی که نشان میدهد این رفتار بیشتر به پردازش غذا مربوط میشود تا خود فرایند شکار.
چرا اورکاها این کار را انجام میدهند؟
ماهیهای خورشید با وجود آنکه در ابتدای زندگی تنها به اندازه یک لارو کوچک هستند، در بزرگسالی به یکی از سنگینترین ماهیهای جهان تبدیل میشوند. گونههای Mola mola و M. alexandrini حتی میتوانند تا حدود دو هزار کیلوگرم وزن داشته باشند که تقریباً معادل وزن یک خودرو است. هرچند گونه Masturus lanceolatus نسبت به آنها کوچکتر محسوب میشود، اما همچنان جثه بسیار بزرگی دارد.
به همین دلیل، پژوهشگران احتمال میدهند این روش راهی برای تقسیم بهتر طعمه میان اعضای گروه باشد. در مشاهده کاترین آیرز نیز اورکای جوان بیشتر از قطعات ریز ماهی تغذیه میکرد؛ موضوعی که میتواند از این فرضیه حمایت کند.
پیش از این نیز مشخص شده بود که اورکاهای بالغ طعمههای خود را به بخشهای مختلف تقسیم میکنند تا سایر اعضای خانواده نیز از آن استفاده کنند. بنابراین، این رفتار تازه شاید نمونه دیگری از هوش بالا، همکاری گروهی و حتی نوعی رفتار کمککننده میان اعضای این جانوران باشد.
البته احتمال دیگری هم مطرح شده است. کاترین آیرز میگوید شاید همه این ماجرا تنها برای سرگرمی باشد، زیرا اورکاها بارها دیده شدهاند که با غذای خود بازی میکنند.
هنوز پرسشهای زیادی بیپاسخ مانده است
دانشمندان تأکید میکنند برای مشخص شدن اینکه این رفتار تنها به چند اورکای خاص محدود میشود یا در مورد گونههای دیگر طعمه نیز انجام میگیرد، تحقیقات بیشتری لازم است. با این حال، این اتفاق یادآوری میکند که شنا کردن در کنار اورکاها بهتر است فقط توسط افراد متخصص و باتجربه انجام گردد.
ولکر دیکه، کارشناس نهنگهای قاتل، نیز توصیه میکند با اورکاها همانگونه رفتار شود که با یک خرس گریزلی برخورد میکنید؛ هرچند حمله این جانوران به انسان در طبیعت بسیار نادر است.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی Frontiers in Ethology منتشر شده است.
