در میان هزاران شمشیرسازی که در طول تاریخ ژاپن شهرت یافتهاند، هیچکس به اندازه گورو نیودو ماسامونه جایگاهی افسانهای ندارد.
یکی از مشهورترین ساختههای او هونجو ماسامونه است؛ شمشیری که در طول تاریخ در اختیار چهرههای برجستهای از جمله توکوگاوا ایهیاسو، بنیانگذار توکوگاوا، قرار داشت. این شمشیر در سال ۱۹۳۹ به عنوان گنجینه ملی ژاپن ثبت شد، اما پس از تسلیم ژاپن در پایان جنگ جهانی دوم و واگذاری آن به نیروهای متفقین، به طرز اسرارآمیزی ناپدید گردید و دیگر هیچگاه اثری از آن به دست نیامد.
ژاپن از دیرباز به دلیل هنر کمنظیر شمشیرسازی شهرت جهانی داشته است و کمتر کشوری میتواند با میراث این صنعت رقابت کند. بخش بزرگی از این اعتبار به شمشیرسازی برجسته در قرن سیزدهم میلادی، یعنی گورو نیودو ماسامونه، بازمیگردد.
ماسامونه که بین سالهای ۱۲۶۴ تا ۱۳۴۳ میلادی زندگی میکرد، در دورهای میزیست که ساموراییها به تدریج نفوذ و قدرت بیشتری در سراسر ژاپن به دست میآوردند. بسیاری از پژوهشگران او را بزرگترین شمشیرساز تاریخ ژاپن میدانند. یکی از مهمترین دستاوردهای او تسلط کامل بر تکنیکی به نام نیه بود؛ روشی که باعث شکلگیری بلورهای درشت و قابل مشاهده مارتنزیت در فولاد میشد و جلوهای بسیار زیبا و منحصربهفرد به تیغه میبخشید. این ویژگی از طریق سختکاری تفاضلی ایجاد میشد؛ فرآیندی که در آن پیش از سرد کردن تیغه، بخش پشت شمشیر با لایهای ضخیم از گل رس پوشانده میشد تا نسبت به لبه با سرعت کمتری خنک شود. نتیجه این روش، لبهای بسیار سخت و تیز در کنار پشتی انعطافپذیر و مقاوم بود که استحکام فوقالعادهای به شمشیر میبخشید.
شاهکار بیرقیب ماسامونه شمشیری بود که بعدها با نام هونجو ماسامونه شناخته شد. شمشیرهای باقیمانده از ماسامونه معمولاً دارای دو نام هستند؛ یکی برگرفته از خاندان یا شخصیت برجستهای که مالک آن بوده و دیگری نام خود استاد شمشیرساز. اگرچه ماسامونه این شمشیر را در حدود آغاز قرن چهاردهم میلادی ساخت، اما این اثر چندین قرن بعد و زمانی که هونجو شیگهناگا، فرمانده مشهور ژاپنی، آن را هنگام خدمت به خاندان اوئسوگی در اختیار گرفت، به نام هونجو ماسامونه معروف شد.
روایتهای از تاریخچه این شمشیر افسانهای
بر اساس روایتهای تاریخی، در چهارمین نبرد کاواناکاجیما، این شمشیر ساختهی ماسامونه آنچنان قدرتی داشت که کلاهخود هونجو شیگهناگا را از وسط شکافت. با وجود این، شیگهناگا از آن نبرد جان سالم به در برد و پس از پایان درگیری، همان شمشیر را به غنیمت گرفت و صاحب آن شد. او سالها این سلاح ارزشمند را حفظ کرد، اما سرانجام در سال ۱۵۹۵ میلادی آن را به خاندان تویوتومی فروخت؛ خاندانی که در آن زمان بر ژاپن حکومت میکرد. پس از فروپاشی این خاندان در سال ۱۶۱۵ و به قدرت رسیدن توکوگاوا ایهیاسو که یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای تاریخ ژاپن به شمار میرود، هونجو ماسامونه به نماد موروثی اقتدار خاندان توکوگاوا و شوگونسالاری آن تبدیل شد.
با وجود سقوط حکومت توکوگاوا در اواخر قرن نوزدهم، اعضای این خاندان همچنان از این شمشیر محافظت کردند و آن را نزد خود نگه داشتند. سرانجام در سال ۱۹۳۹، دولت ژاپن هونجو ماسامونه را رسماً به عنوان گنجینه ملی به ثبت رساند. با این حال، سرنوشت چندصد ساله این شمشیر در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم وارد مرموزترین فصل خود شد.
در پانزدهم اوت سال ۱۹۴۵، ژاپن بدون هیچ قید و شرطی در برابر نیروهای متفقین تسلیم شد و به این ترتیب مرگبارترین جنگ تاریخ بشر پایان یافت. یکی از شروط تسلیم این بود که تمامی سلاحهای ژاپنی، از جمله شمشیرهای سامورایی، تحویل داده شوند. به همین دلیل، توکوگاوا ایهماسا که از نوادگان توکوگاوا ایهیاسو بود، در دسامبر ۱۹۴۵ هونجو ماسامونه را به ایستگاه پلیس مجیرو در توکیو تحویل داد.
توکوگاوا ایهماسا امیدوار بود با این اقدام، نمونهای از همکاری با نیروهای اشغالگر متفقین برای دیگر شهروندان ژاپنی باشد، اما پس از آنکه شمشیر را تحویل داد، دیگر هیچکس آن را ندید و اثری از آن به دست نیامد.
ماجرا زمانی عجیبتر شد که در ۱۸ ژانویه، پلیس مجیرو اعلام کرد فردی با نام گروهبان کلدی بیمور این شمشیرها را به نمایندگی از کمیسیون تصفیه داراییهای خارجی تحویل گرفته است. با این حال، بعدها مشخص شد هیچ فردی با چنین نامی در میان مأموران مسئول جمعآوری سلاحهای ژاپنی وجود نداشته. در همان دوران، نیروهای متفقین بسیاری از شمشیرها را ذوب کردند و حتی برخی از آنها را به دریا انداختند، اما ژنرال داگلاس مکآرتور پس از آنکه دریافت بخش زیادی از این شمشیرها تنها یادگارهای خانوادگی ارزشمند هستند، در همان سال دستور توقف نابودی آنها را صادر کرد.
تا امروز هیچکس نمیداند هونجو ماسامونه دقیقاً کجا قرار دارد. هرچند فرضیههای مختلف و روایتهای غیرمستندی درباره سرنوشت آن مطرح شدهاند، اما هیچ مدرک قطعی برای اثبات هیچیک از آنها وجود ندارد. با این حال، هنوز امید به پیدا شدن این اثر تاریخی از بین نرفته است. در سال ۲۰۱۳، یک مجموعهدار خصوصی شمشیری را به موزه ملی کیوتو آورد که پس از بررسی کارشناسان مشخص شد همان شیمادزو ماسامونه گمشده است. بازگشت چنین شمشیری پس از سالها ناپدید بودن، این امید را زنده نگه داشته است که شاید هونجو ماسامونه نیز روزی دوباره پیدا شود.
این شمشیر افسانهای همچنان در شمار بزرگترین رازهای تاریخ ژاپن قرار دارد. هرچند محل نگهداری آن هنوز ناشناخته است، اما جستوجو برای یافتن این گنجینه ارزشمند همچنان ادامه دارد.
