شرکت مایکروسافت تجارت بزرگی را از طریق فروش مدلهای هوش مصنوعی و خدمات ابری به شرکتهای بزرگ فناوری چینی ایجاد کرده است؛ سازوکاری که تنشهای فزاینده میان محدودیتهای واشنگتن در حوزه هوش مصنوعی و راهبرد مایکروسافت در بازار چین را به تصویر میکشد.
ایالات متحده در حال ایجاد دیواری به دور پیشرفتهترین فناوریهای هوش مصنوعی خود است، اما به نظر میرسد یکی از بزرگترین شرکتهای آمریکایی در حال هموار کردن مسیر برای چین است تا همچنان بتواند به این فناوری دسترسی داشته باشد. واشنگتن در ماههای اخیر محدودیتها بر سیستمهای قدرتمند هوش مصنوعی را تشدید کرده است.
گزارشها حاکی از آن هستند که توانمندترین مدلهای هوش مصنوعی آمریکایی، با نام Fable 5 و Mythos، به دلیل نگرانی از استفاده چین برای کسب برتری در رقابت جهانی هوش مصنوعی، از دسترس شهروندان غیرآمریکایی دور نگه داشته میشوند. با این حال، هزاران کیلومتر دورتر از تپه کاپیتول، به نظر میرسد مایکروسافت سناریوی متفاوتی را دنبال میکند.
بر اساس گزارش رسانه بلومبرگ، مایکروسافت مخفیانه تجارت عظیمی را از طریق فروش دسترسی به مدلهای هوش مصنوعی و خدمات رایانش ابری به برخی از بزرگترین شرکتهای فناوری چین راهاندازی کرده است. گفته میشود بزرگترین مشتری این خدمات، شرکت ByteDance است؛ مالک پکننشین تیکتاک که انتظار میرود سالانه بیش از یک میلیارد دلار برای خدمات ابری و هوش مصنوعی مایکروسافت هزینه کند.
بایتدنس در این مسیر تنها نیست؛ غولهای چینی دیگری مانند Ant Group، Meituan و تنسنت Tencent نیز از کاربران بزرگ مدلهای هوش مصنوعی از طریق پلتفرم ابری Azure مایکروسافت به شمار میروند.
این وضعیت مایکروسافت را در موقعیت غیرعادی قرار داده است. از یک سو، آمریکا به طور فزایندهای جاهطلبیهای هوش مصنوعی چین را تهدیدی برای امنیت ملی و اقتصادی خود توصیف میکند. قانونگذاران آمریکایی مرتبا هشدار میدهند که چین میتواند از آمریکا در زمینه هوش مصنوعی پیشی بگیرد، در حالی که شرکتهایی مانند OpenAI و Anthropic تصمیم گرفتهاند پیشرفتهترین مدلهای خود را مستقیما به مشتریان چینی نفروشند.
از سوی دیگر، به نظر میرسد راهبرد تجاری مایکروسافت، چین را نه به عنوان یک تهدیدِ قابل اجتناب، بلکه به عنوان بازاری بیش از حد بزرگ برای نادیده گرفتن میبیند.
تجارتی پررونق در چین
در واقع، مدیران خود مایکروسافت نیز آشکارا این فرصت را جشن گرفتهاند. بر اساس گزارشها، جادسن آلتهوف، مدیر ارشد تجاری وقت مایکروسافت، در جریان یک جلسه فروش داخلی در سال ۲۰۲۵ به کارکنان گفت:
«برترین راهکارهای هوش مصنوعی جهان در ساحل غربی ایالات متحده و ساحل شرقی چین در حال ساخت هستند. تنها شرکتی که این دو نقطه را به یکدیگر پیوند میدهد، مایکروسافت است. این فوقالعاده است.»
این موضوع چیزی فراتر از یک خوشبینی سازمانی بود. طبق این گزارش، درآمد هوش مصنوعی مایکروسافت در چین سریعتر از هر منطقه دیگری در حال رشد بوده است؛ به طوری که پس از جهش ۴۰۰ درصدی در سال قبل از آن، در سال مالی منتهی به ژوئن ۲۰۲۵ سه برابر شده است.
به عبارت دیگر، در حالی که واشنگتن تلاش میکرد سرعت رشد هوش مصنوعی چین را کاهش دهد، مایکروسافت با کمک به شرکتهای چینی برای خرید ابزارهای هوش مصنوعی، میلیاردها دلار درآمد کسب میکرد.
تشدید تناقضها
این تناقض اخیرا حتی چشمگیرتر نیز شده است. همین چند روز پیش گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه مایکروسافت در حال بررسی این موضوع است که آیا DeepSeek – یک مدل هوش مصنوعی متنباز که در چین توسعه یافته است – میتواند بخشهایی از دستیار هوش مصنوعی سازمانی این شرکت یعنی Copilot Cowork را پشتیبانی کند یا خیر.
این بدان معناست که این رابطه ممکن است دیگر یکطرفه و صرفا شامل فروش هوش مصنوعی آمریکا به چین نباشد؛ بلکه در نهایت مایکروسافت ممکن است از فناوری هوش مصنوعی چینی در محصولاتی که در سراسر جهان فروخته میشوند، استفاده کند.
این شرکت به دلیل نگرانی از سرقت مالکیت معنوی، مدلهای OpenAI را روی سرورهای مستقر در چین میزبانی نمیکند. مشتریان چینی از طریق زیرساختهای جهانی مایکروسافت به این مدلها دسترسی دارند و گزارشها نشان میدهند که این شرکت خدمات خود را به جای توسعهدهندگان مستقل، تنها به کسبوکارهای معتبر و شناختهشده میفروشد.
نگرانیها از کپیبرداری هوش مصنوعی
همچنین نگرانیهای فزایندهای درباره پدیدهای به نام تقطیر (Distillation) وجود دارد؛ فرآیندی که در آن شرکتها از خروجیهای سیستمهای قدرتمند هوش مصنوعی برای آموزش مدلهای رقیب خود استفاده میکنند.
به گزارش بلومبرگ، OpenAI به طور خصوصی گلایه کرده است که مایکروسافت اقدامات کافی برای جلوگیری از کپیبرداری شرکتهای چینی از فناوری خود انجام نمیدهد. علاوه بر این، هنوز مشخص نیست که شرکتهای چینی دقیقا چگونه از خدمات هوش مصنوعی خریداریشده استفاده میکنند؛ هرچند گزارش شده است که بخشی از مخارج آنها صرف پشتیبانی از کسبوکارهای خارج از چین میشود.
