پهپادهای نظامی بدون سرنشین (Unmanned Combat Aerial Vehicles – UCAVs) در حال متحول کردن میدان نبرد هستند. این پهپادهای پیشرفته تواناییهایی در زمینه حملات دقیق، شناسایی و عملیاتهای مراقبتی ایجاد کردهاند که در گذشته هرگز امکانپذیر نبود. نکته مهم این است که تمامی این قابلیتها بدون به خطر افتادن جان اپراتورهای انسانی انجام میشود.
پهپادها که زمانی تنها ابزاری خاص و محدود محسوب میشدند، اکنون به یکی از داراییهای حیاتی در هر زرادخانه نظامی تبدیل شدهاند. تقاضا برای این پلتفرمهای سریع، مرگبار و خودکار هیچگاه به اندازه امروز بالا نبوده است و بسیاری از ارتشها بهترین پهپادهای نظامی را در تعداد زیاد سفارش میدهند.
چه صحبت از پهپاد امکیو ۹ ریپر (MQ-9 Reaper) باشد که سالها در میدانهای جنگ امتحان خود را پس داده، چه از پهپاد بیرقدار (Bayraktar TB2) که با هزینه کمتر توان تخریبی بالایی دارد، یا حتی از پلتفرمهای نوظهور چین و روسیه، همه اینها نشان میدهند که پهپادهای نظامی در حال شکل دادن به آینده جنگهای هوایی هستند و این فناوریهای پیشرفته مسیر تازهای برای نبردهای مدرن ایجاد کردهاند. در ادامه قصد داریم به بررسی فناوریهای پیشرفته پنج پهپاد رزمی برتر جهان در سال ۲۰۲۵ بپردازیم و ببینیم هر یک چه قابلیتهایی دارند و چگونه توانستهاند جایگاه ویژهای در ارتشهای مختلف به دست آورند.
۵. پهپاد Kronshtadt Orion (روسیه)
پهپاد کرونشتات اوریون (Kronshtadt Orion) نخستین پهپاد MALE (با ارتفاع متوسط و قابلیت پرواز طولانی) است که بهطور کامل در داخل روسیه طراحی و تولید شده است. روند توسعه این پهپاد از سال ۲۰۱۱ توسط گروه کرونشتات آغاز شد و پس از چندین سال آزمایش و اصلاح، نخستین پرواز آزمایشی آن در سال ۲۰۱۶ انجام گرفت. در نهایت، این پهپاد در سال ۲۰۲۰ بهطور رسمی وارد خدمت وزارت دفاع روسیه شد. این پهپاد با طول تقریبی ۸ متر طراحی شده و توانایی حمل چهار بمب هدایتشونده یا چهار موشک با مجموع ظرفیت ۲۵۰ کیلوگرم را دارد.
با وجود اینکه اوریون به اندازه برخی دیگر از پلتفرمهای شناختهشده در این فهرست موفقیتهای گستردهای کسب نکرده، اما ویژگیهای مهمی دارد که آن را در سال ۲۰۲۵ به یکی از پهپادهای برجسته نظامی تبدیل کرده است:
قابلیت پرواز طولانی: توانایی پرواز مداوم تا ۲۴ ساعت، این پهپاد را برای مأموریتهای طولانیبرد و عملیاتهایی که نیازمند حضور مستمر در آسمان هستند، بسیار ارزشمند میکند.قابلیت چندمنظوره: این پهپاد میتواند مأموریتهای متنوعی از جمله شناسایی و جمعآوری اطلاعات، اجرای حملات هوایی دقیق و انجام عملیات جنگ الکترونیک را پوشش دهد. این تنوع عملکردی باعث شده که در میدان نبرد انعطافپذیر باشد.نخستین MALE روسی: بهعنوان اولین پهپاد رزمی MALE تولید داخل روسیه، اوریون نقطه عطفی در صنعت پهپاد این کشور محسوب میشود. این پهپاد شکاف میان پهپادهای تاکتیکی کوچک و سامانههای بزرگ راهبردی را پر کرده و جایگاهی تازه در توانمندیهای نظامی روسیه ایجاد کرده است.سازگاری با مهمات روسی: استفاده از بمبها و موشکهای هدایتشونده ساخت داخل، به اپراتورهای روسی این امکان را میدهد که بدون وابستگی به سامانههای تسلیحاتی غربی عملیات انجام دهند و زنجیره تأمین تسلیحات خود را مستقل نگه دارند.
هرچند ظرفیت حمل مهمات اوریون کمتر از پهپاد وینگ لونگ ۲ (Wing Loong II) است، اما از نظر توان رزمی با پهپادهای بیرقدار و آنکا قابل مقایسه است. ترکیب تسلیحاتی این پهپاد میتواند شامل بمبهای هدایتشونده KAB-20/50، بمبهای غیرهدایتشونده FAB-50، موشکهای هدایتشونده X-50، موشکهای ضدتانک Kornet-D (که معادل روسی موشک آمریکایی هلفایر محسوب میشود) و همچنین پادهای جنگ الکترونیک باشد. این تنوع تسلیحاتی باعث شده اوریون بتواند مأموریتهای مختلفی را با کارایی بالا انجام دهد.
در حال حاضر، پهپاد اوریون تنها توسط ارتش روسیه مورد استفاده قرار میگیرد. با این حال، شرکت کرونشتات بهطور فعال در تلاش است تا مشتریان بینالمللی برای این پلتفرم جذب کند. نسخه صادراتی این پهپاد با نام اوریون-E معرفی شده و تاکنون به کشورهای آفریقایی، آسیایی و خاورمیانه پیشنهاد شده است. این نسخه بهعنوان جایگزینی برای پهپادهای ساخت چین یا ترکیه تبلیغ میشود و نشاندهنده تلاش روسیه برای ورود جدیتر به بازار جهانی پهپادهای نظامی است.
جزئیات عملکرد و هزینه
نوع مأموریت (Role): پهپاد رزمی MALE برای شناسایی، مراقبت و حمله هوایی دقیق (ISR & Strike)ظرفیت حمل (Payload): ۲۵۰ کیلوگرم شامل بمبهای هدایتشونده KAB-20 و KAB-50، همچنین موشکهای هوا به زمین Vikhr-1کاربرد رزمی (Combat use): مورد استفاده ارتش روسیه در عملیاتهای نظامی سوریه و اوکراینهزینه (Cost): بین ۵ تا ۱۰ میلیون دلار برای هر واحد
۴. پهپاد CAIG Wing Loong II (چین)
پهپاد وینگ لونگ ۲ توسط شرکت Chengdu Aircraft Industry Group (CAIG) در چین توسعه یافته است. این پهپاد رزمی در دسته MALE (ارتفاع متوسط با مقاومت بالا) قرار میگیرد و برای انجام مأموریتهای متنوعی از عملیاتهای شناسایی و جمعآوری اطلاعات گرفته تا حملات هوایی دقیق طراحی شده است. این پهپاد که بهعنوان جایگزین مقرونبهصرفهای برای ام کیو ۹ ریپر شناخته میشود، توجه گستردهای در خاورمیانه، آفریقا و آسیا به خود جلب کرده است.
این پهپاد نخستین بار در سال ۲۰۱۵ معرفی شد و در سال ۲۰۱۷ نخستین پرواز خود را انجام داد و همان سال وارد خدمت شد. اگرچه طراحی و قابلیتهای آن بهشدت از پهپاد آمریکایی ام کیو ۹ ریپر الهام گرفته شده است، اما چین توانسته این پهپاد را با هزینهای بسیار کمتر تولید کند.
برخی ویژگیهای کلیدی که وینگ لونگ ۲ را به یکی از بهترین پهپادهای نظامی سال ۲۰۲۵ تبدیل کردهاند عبارتاند از:
مقرونبهصرفه بودن: تواناییهایی مشابه پهپاد ام کیو ۹ ریپر دارد، اما با هزینهای بسیار کمتر.ظرفیت حمل گسترده: توانایی حمل حدود دو برابر مهمات نسبت به بیرقدار TB2 و آنکا شامل حداکثر ۱۲ موشک هوا به زمین.قابلیت پرواز طولانی: قابلیت پرواز تا ۳۲ ساعت، هرچند در سرعت حداکثر ۲۰۰ نات تنها ۲۰ ساعت دوام دارد.پتانسیل صادراتی بالا: یکی از پرصادراتترین پهپادهای رزمی چین محسوب میشود. ادغام آسان با سامانههای تسلیحاتی ساخت چین، مزیت بزرگی برای متحدان این کشور ایجاد کرده است.
پهپاد وینگ لونگ ۲ توسط نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق چین (PLAAF) مورد استفاده قرار میگیرد، اما در سطح بینالمللی نیز مشتریان زیادی پیدا کرده است؛ بهویژه کشورهایی که به دلیل محدودیتهای سیاسی امکان خرید پهپادهای غربی را ندارند. از جمله کاربران این پهپاد میتوان به عربستان سعودی، مصر، امارات متحده عربی، پاکستان و چندین کشور دیگر اشاره کرد.
جزئیات عملکرد و هزینه
نوع مأموریت (Role):: پهپاد رزمی برای مأموریتهای حمله و شناسایی (Strike & Surveillance)ظرفیت حمل (Payload): ظرفیت ۴۸۰ کیلوگرم شامل موشکهای ضدتانک HJ-10 و بمبهای هدایتشونده دقیقکاربرد رزمی (Combat use): مورد استفاده کشورهای مختلف از جمله امارات متحده عربی و عربستان سعودی در جنگهای یمن و لیبیهزینه (Cost): بین ۱ تا ۵ میلیون دلار برای هر واحد
۳. پهپاد TAI Anka (ترکیه)
پهپاد آنکا یکی از محصولات ساخت ترکیه است که اگرچه به اندازه پهپاد بیرقدار بهطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته، اما از نظر تواناییها یک گام جلوتر محسوب میشود. این پهپاد با ترکیب پرواز طولانی و ظرفیت حمل بالاتر، ابتدا بهعنوان یک پهپاد شناسایی و مراقبت هوایی دوربرد طراحی شد، اما به مرور زمان به یک پلتفرم رزمی مجهز به تسلیحات تبدیل گشت.
نخستین پرواز آزمایشی آنکا در سال ۲۰۱۰ انجام شد و در سال ۲۰۱۶ با نسخه آنکا-A وارد خدمت نیروی هوایی ترکیه شد. نسخه آنکا-B که در سال ۲۰۱۵ پرواز کرد، قابلیت فرود خودکار داشت و ظرفیت حمل آن بسیار بیشتر از آنکا-A بود و همین ویژگی راه را برای تسلیح این پهپاد هموار کرد. در نهایت، نسخه آنکا-S بهعنوان پیکربندی تولید انبوه معرفی شد که مجهز به آنتن ارتباط ماهوارهای (SATCOM) و گزینههای متنوعی برای حمل مهمات است.
ویژگیهای برجستهای که آنکا را به یکی از بهترین پهپادهای نظامی امروز تبدیل کرده عبارتاند از:
قابلیت پرواز طولانی: با بیش از ۳۰ ساعت زمان پرواز، این پهپاد قادر به انجام مأموریتهای طولانی و پرواز در مسافتهای بیشتر نسبت به پهپاد بیرقدار است.ظرفیت حمل بالاتر: اگرچه به اندازه بهبود ام کیو ۹ ریپر آمریکایی توان حمل ندارد، اما نسبت به پهپاد بیرقدار ارتقا محسوسی در ظرفیت محموله ارائه میدهد.قابلیت خودکنترلی پیشرفته: توانایی انجام مأموریتهای پیچیده با حداقل دخالت انسانی دارد و نسخه آنکا-S میتواند از طریق ارتباط ماهوارهای کنترل شود.عملکرد چندمنظوره: قابلیت انجام مأموریتهای متنوع از جمله شناسایی و مراقبت (ISR)، حملات دقیق، جنگ الکترونیک و نظارت دریایی را دارد.
علاوه بر ترکیه، چندین کشور از جمله چاد، قزاقستان و تونس این پهپاد را وارد چرخه نظامی خود کردهاند. همچنین سفارشهایی از سوی اندونزی، ازبکستان، پاکستان و الجزایر برای این پهپاد ثبت شده است. در حالی که آنکا هنوز در حال تلاش برای تثبیت جایگاه خود در نیروهای دفاعی جهانی است، ترکیه برنامه جانشین آن را آغاز کرده است. پهپاد آنکا ۳ قرار است یک پهپاد پنهانکار مافوق صوت با دو موتور جت باشد و طبق برنامهریزیها در سال ۲۰۲۶ وارد خدمت شود.
جزئیات عملکرد و هزینه
نوع مأموریت (Role): پهپادی با ارتفاع متوسط و قابلیت پرواز طولانی برای مأموریتهای شناسایی، مراقبت و حمله (ISR & Strike)ظرفیت حمل (Payload): ظرفیت ۳۵۹ کیلوگرم شامل سامانههای شناسایی SAR/EO/IR و محمولههای جنگ الکترونیک SIGINT/COMINTکاربرد رزمی (Combat use): کارایی اثباتشده در عملیاتهای نظامی ترکیه و لیبیهزینه (Cost): بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون دلار برای هر واحد
۲. پهپاد Bayraktar TB2 (ترکیه)
پهپاد بیرقدار TB2 یکی از پرکاربردترین پهپادهای نظامی در جنگهای مدرن محسوب میشود. این پهپاد توسط شرکت Baykar Defense در ترکیه توسعه یافته و با فراهم کردن قدرت هوایی مقرونبهصرفه، کارآمد و قابل استقرار سریع، انقلابی در شیوه استفاده از پهپادها در میدان نبرد ایجاد کرده است؛ بهویژه برای کشورهایی که توانایی خرید پهپادهای گرانقیمت غربی را ندارند.
نخستین پرواز آزمایشی این پهپاد در سال ۲۰۰۹ انجام گرفت و در سال ۲۰۱۴ وارد خدمت ارتش ترکیه شد. این پهپاد بهدلیل موفقیتهای رزمی در سوریه، لیبی، قرهباغ و اوکراین بهعنوان یکی از بهترین پهپادهای نظامی جهان شناخته میشود.
دلایل اصلی برجسته بودن پهپاد بیرقدار در سال ۲۰۲۵ عبارتاند از:
هزینه پایین و تأثیر بالا: پهپادی مقرونبهصرفه که ثابت کرده برای کشورهایی که هزینه خرید پهپاد ام کیو ۹ ریپر برایشان بسیار سنگین است، یک ابزار حیاتی محسوب میشود.عملیات و استقرار آسان: قابلیت برخاستن از باندهای ساده و نیاز کم به تعمیر و نگهداری، آن را به گزینهای عملیاتی و قابل اعتماد تبدیل کرده است.اثباتشده در نبرد: حتی در برابر ارتشهای قدرتمند، این پهپاد توانسته عملکرد موفقی داشته باشد و سامانههای دفاع هوایی روسیه، تانکها و خودروهای زرهی را از کار بیندازد.بهروزرسانیهای مستمر: مشابه ام کیو ۹ ریپر، این پهپاد بهطور مداوم ارتقا مییابد تا کارآمدتر و مقاومتر شود.
پهپاد بیرقدار بهطور گسترده توسط ترکیه مورد استفاده قرار میگیرد، اما نقش مهمی نیز در جنگ اوکراین ایفا کرده است. علاوه بر این، کشورهایی مانند جمهوری آذربایجان، قطر، اتیوپی و لیبی نیز از این پهپاد بهرهبرداری کردهاند و لهستان نخستین کشور عضو ناتو بود که آن را خریداری کرد. از زمان ورود به خدمت تاکنون، بیرقدار بیش از یک میلیون ساعت پرواز ثبت کرده و بیش از ۶۰۰ فروند از آن تولید شده است.
جزئیات عملکرد و هزینه
نوع مأموریت (Role): پهپاد رزمی برای مأموریتهای شناسایی، مراقبت و حمله دقیق (ISR & Precision Strike)ظرفیت حمل (Payload): ظرفیت ۱۵۰ کیلوگرم شامل مهمات هدایتشونده MAM-L و MAM-Cکاربرد رزمی (Combat use): کارایی اثباتشده در عملیاتهای نظامی سوریه، لیبی، قرهباغ و اوکراینهزینه (Cost): بین ۵ تا ۱۰ میلیون دلار برای هر واحد
۱. پهپاد General Atomics MQ-9 Reaper (آمریکا)
پهپاد ام کیو ۹ ریپر (MQ-9 Reaper) بهعنوان استاندارد طلایی پهپادهای رزمی شناخته میشود. این پهپاد بهخاطر چندمنظوره بودن، قابلیت پرواز طولانی و توانایی حمل حجم بالای تسلیحات شهرت دارد و بارها در میدانهای نبرد کارایی خود را ثابت کرده است. پهپاد ام کیو ۹ ریپر بهعنوان جانشین پهپاد ام کیو ۱ پردتور طراحی شد و امروز یکی از داراییهای حیاتی ارتش آمریکا و متحدانش در سراسر جهان محسوب میشود.
این پهپاد توسط شرکت جنرال اتمیک در اوایل دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت و نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۰۱ انجام داد و در سال ۲۰۰۷ وارد خدمت نیروی هوایی آمریکا شد. از آن زمان تاکنون، بهطور مداوم با حسگرهای پیشرفتهتر، قابلیتهای خودکار مبتنی بر هوش مصنوعی و تواناییهای ارتقایافته بهروزرسانی شده است.
ویژگیهای کلیدی که ام کیو ۹ ریپر را در سال ۲۰۲۵ به یکی از بهترین پهپادهای نظامی جهان تبدیل کردهاند عبارتاند از:
پرواز طولانی: توانایی پرواز تا ۲۷ ساعت با برد بیش از ۱۰۰۰ مایل دریایی.ظرفیت حمل بالا: قابلیت حمل تا ۱۷۰۰ کیلوگرم تسلیحات شامل بمبها و موشکهای هدایتشونده دقیق.قابلیتهای چندمنظوره: توانایی انجام مأموریتهای شناسایی و مراقبت (ISR)، پشتیبانی نزدیک هوایی، حملات دقیق و عملیات جنگ الکترونیک.حسگرها و سامانههای هدفگیری پیشرفته: استفاده از رادار دهانه ترکیبی (SAR)، دوربینهای الکترواپتیکال/مادونقرمز (EO/IR) و سامانههای هدفگیری لیزری.خودکنترلی و شبکهمحور بودن: قابلیت انجام عملیات نیمهخودکار و کنترل از راه دور از طریق ارتباط ماهوارهای.اثباتشده در نبرد: حضور فعال در تمامی مناطق درگیری بزرگ از سال ۲۰۰۷ تاکنون.
در حال حاضر، پهپاد ام کیو ۹ ریپر توسط ۱۰ کشور مورد استفاده قرار میگیرد و همچنان توجه جهانی را به خود جلب میکند. ایالات متحده بزرگترین کاربر این پهپاد با بیش از ۳۰۰ فروند در ناوگان خود است، اما این پهپاد به ارتشهای کشورهای دیگری همچون فرانسه، بریتانیا، ایتالیا، هلند، اسپانیا، هند و چند کشور دیگر نیز فروخته شده است.
جزئیات عملکرد و هزینه
نوع مأموریت (Role): پهپاد رزمی با قابلیت پرواز بلندمدت برای مأموریتهای حمله، شناسایی و مراقبت (Long endurance strike, surveillance, and reconnaissance)ظرفیت حمل (Payload): ظرفیت تقریبی ۱۷۰۰ کیلوگرم شامل موشکهای هلفایر، بمبهای هدایتشونده JDAMs و بمبهای GBU-12 Pavewayکاربرد رزمی (Combat use): بهطور گسترده در افغانستان، عراق، سوریه، یمن و سومالی مورد استفاده قرار گرفته استهزینه (Cost): بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار برای هر واحد
