شیوههای کهنی که زمانی با شرایط اقلیمی مدیترانه سازگار بودند، اکنون میتوانند برای بریتانیای امروزی درسهای ارزشمندی داشته باشند.
در اواخر دهه ۱۹۹۰، در یکی از سمینارهای مربوط به راهکارهای خنکسازی ساختمانها، جملهای شنیدیم که هرگز از ذهنمان پاک نشد. در آن نشست گفته شد که تا سی سال آینده، آبوهوای لندن به شرایط کنونی مارسی شباهت پیدا خواهد کرد. آن زمان این هشدار هم نگرانکننده به نظر میرسید و تا حدی هم جذاب.
اکنون که حدود سه دهه از آن زمان گذشته، این پیشبینی دیگر صرفاً یک فرضیه نیست. کسانی که در لندن زندگی میکنند و ریشههای مدیترانهای دارند، این تغییر را از نزدیک تجربه کردهاند. ما در خاطرات کودکیمان، دیوارهای سفید، حیاطهای سایهدار و پنجرههای دارای کرکره را به یاد میآوریم. این روشهای قدیمی که روزگاری مناسب اقلیم مدیترانه بودند، امروز برای بریتانیا که با موجهای گرمایی فزاینده روبهرو است، اهمیت تازهای پیدا کردهاند.
یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین روشها برای خنکتر کردن ساختمان، تغییر رنگ آن است. سطوح سفید به جای جذب نور خورشید، بخش زیادی از آن را بازتاب میدهند. پژوهشها نشان دادهاند که رنگآمیزی سفید سقفها یا استفاده از پوششهای بازتابدهنده میتواند دمای داخل ساختمان را بیش از یک درجه سانتیگراد و در برخی موارد حتی بیش از چهار درجه کاهش دهد. افزون بر این، چنین راهکارهایی قادرند دمای محیط بیرونی اطراف ساختمان را تا دو درجه سانتیگراد پایین بیاورند.
ممکن است این کاهش دما چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما اگر در مقیاس یک شهر کامل اجرا شود، میتواند اثر قابل توجهی داشته باشد. این روشها به مقابله با پدیده جزیره گرمایی شهری کمک میکنند؛ وضعیتی که در آن سطوح مصنوعی گرما را جذب کرده و باعث میشوند شهرها از مناطق روستایی اطراف خود گرمتر شوند. در نتیجه، خانهها در گرمترین ساعات روز شرایط آسودهتری خواهند داشت.
سطوح سفید به جای جذب نور خورشید، آن را بازمیتابانند
با این حال، موفقیت این راهکارها یک شرط مهم دارد. هرچه تعداد بیشتری از شیوههای غیرفعال و کممصرف مانند استفاده از کرکره، رنگ سفید برای ساختمان، تهویه مناسب و تدابیر مشابه بهصورت همزمان به کار گرفته شوند، احتمال دستیابی به نتیجه مطلوب بیشتر خواهد بود. برای نمونه، یک سقف سفید زمانی کارایی بیشتری دارد که در گرمترین ساعات روز پنجرهها بسته بمانند و با استفاده از کرکره یا سایهبانهای بیرونی، از ورود مستقیم تابش خورشید جلوگیری شود.
اگر پنجرهها بسته نگه داشته شوند، ساختمانهایی که دیوارها و کفهای سنگینتری دارند عملکرد بهتری خواهند داشت. این مصالح میتوانند خنکی هوای شب را در خود ذخیره کرده و در طول روز بهآرامی آزاد کنند. به همین دلیل است که بسیاری از خانههای مدیترانهای حتی در روزهای بسیار گرم، برای مدت طولانیتری دمایی مطبوع را حفظ میکنند.
تهویه شبانه نیز نقش مهمی در خنکسازی ساختمانها دارد، البته به شرط آنکه دمای هوای بیرون پس از غروب واقعاً کاهش یابد. در شهرهایی مانند لندن یا منچستر که پدیده جزیره گرمایی شهری در آنها شدت بیشتری دارد، استفاده از سقفهای بازتابدهنده و جلوگیری از تولید گرمای اضافی ناشی از دستگاههای تهویه مطبوع، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در زمستان چه میشود؟
برخی افراد ممکن است نگران باشند که سفید بودن سقف خانه در فصل زمستان باعث سردتر شدن فضای داخلی شود. اما این مسئله در عمل تأثیر بسیار ناچیزی دارد، بهویژه اگر سقف بهخوبی عایقبندی شده باشد. میزان انرژی مورد نیاز برای گرم کردن خانه بیشتر به توانایی پوسته بیرونی ساختمان در حفظ گرمای موجود در داخل بستگی دارد، نه به توانایی آن در جلوگیری از ورود گرمای بیرونی.
در مناطق شمالی، نور خورشید در زمستان ضعیف است و در بسیاری از مواقع نیز ابرها مانع رسیدن آن میشوند. اگر در یک اقلیم سرد اما آفتابی بخواهید از انرژی خورشیدی برای گرم کردن خانه استفاده کنید، مؤثرتر آن است که نور خورشید از طریق پنجرههای دوجداره وارد ساختمان شود، نه اینکه به استفاده از مصالح تیرهرنگ برای جذب گرما تکیه کنید.
یک روش کاربردی
رنگآمیزی خانه به رنگ سفید، دستکم در مقایسه با هزینههای کلی مربوط به گرمایش و نگهداری ساختمان، چندان گران نیست. در بریتانیا بسیاری از صاحبان خانهها، بهویژه در مناطق مسکونی حومه شهرها، هنگام بازسازی ساختمانهای خود به سراغ پوششهای سفید میروند.
در سقفهای مسطح یا کمشیب میتوان با هزینهای نسبتاً پایین از پوششهای بازتابدهنده استفاده کرد. اما در مورد سقفهای شیبدار، استفاده از رنگ مناسب نیست، زیرا این پوششها بهسرعت فرسوده میشوند، ظاهر نامطلوبی پیدا میکنند و به رنگآمیزی مکرر نیاز دارند. همچنین سقفهای پوشیده از کاشی باید امکان خروج رطوبت را داشته باشند و اصطلاحاً تنفس کنند. رنگآمیزی ممکن است این فرایند را مختل کرده و مشکلاتی مانند رطوبت و نم ایجاد کند. بهترین راهکار آن است که به جای استفاده از شینگلها یا سنگلوحهای تیرهرنگ، از کاشیهای سفالی بازتابدهنده بهره گرفته شود؛ مصالحی که دمای سطح سقف را کاهش میدهند. البته این گزینه زمانبرتر و پرهزینهتر است و در بریتانیا هزینه آن از حدود ۱۲۵ پوند برای هر متر مربع سقف آغاز میشود.
اقلیم جهان در حال تغییر است و نمیتوان از این واقعیت گریخت. با این حال، همیشه مؤثرترین راهحلها پیچیده یا پرهزینه نیستند. یک لایه رنگ سفید در کنار چند راهکار ساده طراحی میتواند خانههای بریتانیا را خنکتر، کمهزینهتر و برای تغییرات اقلیمی و افزایش بهای انرژی در دهههای آینده آمادهتر کند.
