احسان ناظم بکایی | فیلمهای بخش مسابقه سینمای ایران از کدام فیلتر رد شدهاند؟ در روزهای پایانی جشنواره این سئوال ذهن خیلیها را درگیر کرده است. کیفیت برخی فیلمها به قدری پایین است و مشکلات اساسی درام، ساخت و … دارند که معلوم نیست قواعد انتخاب آنها و چیدمان شان در مهمترین بخش جشنواره چه بوده است؟ آیا دبیر جشنواره به دلیل روحیه محافظهکاریاش تمام فیلمهای ارگانی را بدون در نظر گرفتن کیفیت آنها وارد جشنواره کرده و برای خالی نبودن عریضه چند فیلم بخش خصوصی که اتفاقا تعدادی از آنها هم آثار بیکیفیتی هستند هم کنارشان قرار داده تا سبد فیلمهای بخش مسابقهاش یکنواخت باشد.
1) هنگامی که در بهمن سال 1376، مرحوم سیف الله داد در اولین دوره دبیری خود، مسابقه سینمای ایران را به راه انداخت، به واسطه اینکه خودش سکان معاون سینمایی وقت را برعهده داشت و از جمله فیلمسازان معروف آن روزگار بود، حدود بیست و اندی فیلم را در بخش مسابقه جای داد و مابقی را در بخشهای خارج مسابقه و … چیدمان کرد. داد با این کار میخواست فیلتری روی آثار تولیدی یک سال سینمای ایران بگذارد تا رقابتی سنگین و دقیق شکل بگیرد. درست شبیه مسابقات جام جهانی که روزگاری با 24 تیم و با کیفیت بالا برگزار میشد. نگاهی به ادواری که مرحوم سیف الله داد دبیر جشنواره فیلم فجر بود، نشان میدهد سینماگران و مخاطبان از او به نیکی یاد میکنند. او در تمامی دورههایی که این مسئولیت را عهدهدار بود، سمت معاونت سینمایی را هم بردوش داشت. تجربه خوب آن سالها را دبیران بعدی که البته اکثرشان دیگر معاون سینمایی و بعدها رئیس سازمان سینمایی نبودند اما توسط او منصوب میشدند و حکم میگرفتند، ادامه دادند.
2) به مرور، دبیران جشنوارهها، هیاتهای انتخابی را به عنوان غربالگرانی با سلایق مختلف برمیگزیدند تا بار حرف و حدیث و دفاع از چیدمان بخش مسابقه بر دوش آنها بیفتد. به مرور و بسته به شرایط سیاسی و فرهنگی، قدرت و جایگاه دبیر جشنواره، فشارهای بیرونی و مصلحت اندیشی و … فیلتر و غربال هیئت انتخاب باز میشد. تلاش برای جلب رضایت همه و خاصه نهادهای فرهنگی فیلمساز، باعث میشد تا به جای توجه به کیفیت آثار، آنچه اهمیت پیدا کند جلب رضایت اسپانسرها و حامیان باشد. وضعیتی که آدم را یاد داستان «مهمانان ناخوانده» میانداخت که خاله پیرزن به همه میگفت: «تو هم بمون!»
3) در این دوره از جشنواره تعداد فیلمهای بخش مسابقه از مرز 30 فیلم گذشته است. وضعی شبیه جام جهانی پیش رو که با 48 تیم به چنان وضعی افتاده است که جزایری مثل کوروسائو و کیپورد هم در آن حضور دارند. مساله این نیست که فیلمها را هیئت انتخاب یا دبیر جشنواره انتخاب کند، مسئله این است که مخاطب و منتقد میخواهد بداند طبق چه قاعده ای فیلمهایی که اکثرشان، فیلمهای معمولی و بعضا سطح پایینی محسوب میشوند به این راحتی وارد بخش مسابقه شدهاند و کار به جایی رسیده که ما عملاَ هر فیلمی را که به جایی متصل بوده و اندک استانداردها را داشتند وارد بخش مسابقه کردیم ! روزگاری بخش مسابقه سینمای ایران حرمت داشت و سیمرغهای آن که برآمده از رقابتی سنگین بودند، ارج و قربی داشتند اما این روزها این بخش مسابقه، گویی هر کی هر کی شده و از بخش پرطمطراق «مسابقه سینمای ایران. سودای سیمرغ» تنها نام و نشانی به ظاهر باقی مانده است. آیا امسال که آقای دبیر خودش مسولیت گزینش آثار را بر عهده داشت نمیتوانست محافظه کاری را پیشه نکند و آثاری که شایستگی حضور در رقابت را نداشتند کنار میگذاشت. اگر شاهسواری این رویه را در پیش میگرفت ، قطعا نزدیک به ده فیلم از دور رقابت کنار میرفتند. کاری که دو دهه قبل سیفالله داد با شجاعت انجام داد و چند فیلم ارگانی که کیفیت پایینی داشتند را کنار گذاشت. فیلمهایی که بعدها در اکران عمومی مشخص شد که چرا بیرون ماندهاند.
